Авторы – Светлана Семенас, Дмитрий Синицкий

В обзоре — анализ ситуации, сельскохозяйственного сектора Беларуси, а также, рассматриваются условия, способствующие развитию органического сельского хозяйства.

Авторы уверены в необходимости развития в Беларуси экологического сельского хозяйства, и в этом издании приведена информация об актуальности данного подхода в развитии земледелия в нашей стране.

В настоящем издании также подведены некоторые итоги развития сектора органического сельского хозяйства в Беларуси и в других странах.

Скачать полный текст издания в формате pdf

Заключнае мерапрыемства адбылося падчас фэсту арганічнай сельскай гаспадаркі, які праходзіў паралельна з мерапрыемствам “Засеўкі -2009”, на базе агратурыстычнага комплексу “Вадаліў” у Смалевіцкім раёне. Арганізатарамі фэсту былі “Цэнтр экалагічных рашэнняў” і ГА “Экадом”.

Пераможцамі конкурсу ў 2009 сталі 13 удзельнікаў:
Алег Адамчук (прысядзібная гаспадарка, Брэсцкі р-н)
Святлана Андруховіч (Смалявіцкі р-н, агратурыстычная гаспадарка),
Таццяна Ясько (ОССП “Першамайскі” РУП БЕЛАЗ, загадчыца.агратурыстычнага комплексу “Выгода”
Аляксандр Зялюткін (прысядзібная гаспадарка, Валожынскі р-н)
Сяргей Лучанок (фермерская гаспадарка, Смалевіцкі р-н)
Юры Шпілеўскі (фермерская гаспадарка, Гомельская вобл.),
Вольга Шчыглінская (прысядзібная гаспадарка, пас. Сосны Менскага р-на)
Міхаіл Шах (прысядзібная гаспадарка, Менская вобл.),
Уладзімір Іванковіч (фермерская гаспадарка, Віцебская вобл.),
Іван Шугай (фермерская гаспадарка, Брэсцкая вобл.)

Дзевяць з іх — пераможцы мінулага года, якія захавалі высокі ўзровень сваёй гаспадаркі.

Дадаткова дыпломы прысуджаныя Але Вайцеховіч (Грамадскае аб’яднанне “Жанчыны за адраджэнне Нарачанскага краю”) за дзейнасць па арганічнай сельскай гаспадарцы і Валянціну Чарапку, дырэктару філіяла “Падпадзяленне па вытворчасці тавараў і паслуг “Надзея плюс” БГСП “Надзея – ХХI стагоддзе”.

Майстар-клас па прыгатаванні баршчу з арганічнай гародніны праводзіць Вольга Шчыглінская.

Падчас імпрэзы былі прадстаўленыя прэзентацыі па арганічнай сельскай гаспадарцы, пермакультуры, у тым ліку госці пазнаеміліся з пермакультурным праектам агратурыстычнага комплексу. Удзельнікі маглі пачаставацца арганічнымі прадуктамі – замежнымі і беларускімі, узяць у падарунак аранічную бульбу і выданні па арганічнай сельскай гаспадарцы. Пасля інфармацыйнай часткі адбыўся канцэрт гурту “Кумалёнтрэ” і майстар-клас па прыгатаванню арганічных шашлыкоў і ўкраінскага баршчу з беларускіх арганічных прадуктаў. “Вынікамі” майстар-класаў пачаставаліся ўсе ўдзельнікі фэсту.

Грае гурт Кумалёнтрэ”

Вялікую падзяку выказваюць арганизатары мерапрыемства валанцёрам з Універсітэту імя Сахарава.

В 60-х годах XX века в Беларуси, как и во всем мире, был взят курс на интенсификацию сельскохозяйственного производства. Развитие науки, в частности химии и селекции, привело к тому, в сельском хозяйстве начали массово использовать минеральные удобрения, ядохимикаты, новые сорта и гибриды растений. Возросла механизация агропроизводства. Земледелие стало одной из жертв подхода к Природе как к механизму, который работает по очень простым правилам. Казалось, что все можно понять, поставив простой опыт: внести азотное удобрение – подсчитать прибавку урожая в этом году, распылить ядохимикат – опять подсчитать прибыль от увеличения производства. Поэтому химизация, мелиорация и механизация стали основой новой концепции агропроизводства – интенсивного сельского хозяйства, которое, в противовес традиционным практикам, не приспосабливалось к природе, а пыталось ее подавить.

В начале 90-х годов, несмотря на значительные политические и экономические изменения, курс на интенсификацию сельскохозяйственного производства не изменился, однако были предприняты попытки реформирования этой отрасли экономики. В начальном периоде реформ (1992-1995 гг.) использовались экономические методы управления аграрным сектором экономики, главным образом увеличение денежной эмиссии, либерализация цен на сельскохозяйственную продукцию. В этот период были предприняты первые шаги в проведении земельной реформы. В 1992 г. допустимый размер приусадебных участков увеличился в два раза, что привело к быстрому развитию нетоварного сельскохозяйственного производства. В этот период были созданы первые фермерские хозяйства, началась приватизация некоторых предприятий по переработке сельскохозяйственной продукции и торговли продуктами питания.

В 1995-1998 гг. использовались только административные методы управления экономикой, реформа аграрного сектора экономики приостановилась. Это не способствовало решению существующих проблем сельского хозяйства. Сельское хозяйство было объявлено приоритетной отраслью экономики, которая поддерживалась за счет косвенных субсидий (льготных кредитов). Государственные субсидии в пересчете на одного работника сельского хозяйства превышали его среднегодовую зарплату.

Начиная с 1998 г. нарастали экономические и социальные проблемы в сельском хозяйстве Беларуси. Источники финансирования как внутренние, так и зарубежные, резко сократились. Продолжался спад сельскохозяйственного производства, несмотря на государственные дотации. С 1990 по 1998 г. объемы производства сельскохозяйственной продукции постоянно снижались. Причинами была неблагоприятная для сельскохозяйственного производства ценовая политика, падение спроса на продукты питания вследствие снижения доходов населения, уменьшение экспортных возможностей и сокращение инвестиций в сельское хозяйство.

В 90-х годах доля государственного сектора в общем использовании земли сократилась, а доля земель под личными подсобными хозяйствами увеличилась более чем в 2 раза. При этом фермеры и домашние хозяйства увеличили площади, занятые всеми сельскохозяйственными культурами, производство в этот период увеличилось, тогда как в государственном секторе уменьшилось. Урожайность в обоих секторах была сравнимой, но в частные хозяйства имели более высокую урожайность зерновых и овощных культур. Частный сектор играл ведущую роль в растениеводстве, особенно в производстве картофеля и овощей.

И сейчас, в начале XXI века, в аграрном секторе Беларуси главное направление развития – интенсивное сельское хозяйство, нацеленное на получение максимальной урожайности с помощью широкого применения химически синтезированных средств химизации (пестицидов, гербицидов, инсектицидов, фунгицидов, стимуляторов роста, удобрений). Интенсивное агропроизводство требует значительных затрат рабочей силы и техники, а также горючего. В Беларуси затраты энергии на производство единицы продукции в 3-4 раза выше, чем в США. Себестоимость единицы продукции очень высока и постоянно увеличивается в первую очередь вследствие уменьшения плодородия почв и их деградации, а также из-за повышения цен на топливо.

Не будет большим преувеличением сказать, что это белорусское сельское хозяйство – это получение высоких урожаев любой ценой. Такое производство требует значительных дотаций.

Стали очевидны негативные последствия интенсивного сельского хозяйства:

Загрязнение почв, воды и атмосферы минеральными удобрениями, ядохимикатами, тяжелыми металлами. Доля сельского хозяйства в загрязнении атмосферы СО2 составляет около 23%.Около 830 тыс. га сельскохозяйственных угодий загрязнены промышленными отходами, 6% сельскохозяйственных угодий загрязнены биогенными элементами в концентрациях, превышающих предельно допустимые концентрации (ПДК) (Тарасенко). Пестициды накапливаются в почве и воде, при продвижении по пищевым цепям их концентрация увеличивается. Они токсичны не только для вредителей, но и для других живых существ, в том числе так называемых полезных, таких как естественные враги вредителей (классический пример – тля и божьи коровки), опылители растений и т.п. Кроме того, большинство ядохимикатов токсичны для человека, обладают канцерогенными и мутагенными свойствами, вызывают различные заболевания аллергические реакции. Ситуация усугубляется тем, что около 23% территории подверглись радиоактивному загрязнению в результате аварии на Чернобыльской АЭС.

Деградация почв (химическая, физическая и биологическая). В Беларуси деградированные и эрозионно-опасные почвы включают 2,6 млн. га пахотных земель (в целом 4 млн. га, или 19% общей территории страны). На настоящий момент осушено 1,45 млн. га торфяников, в том числе 1,1 млн. га – для сельскохозяйственных нужд. Происходит быстрый процесс уменьшения, в некоторых случаях – уничтожения торфяного слоя.

Уплотнение пахотных земель. Избыточное использование машин для обработки почвы привело к уплотнению почвы и нарушению её структуры, что усиливает процессы эрозии почв.

Накопление токсичных веществ, в том числе тяжелых металлов, в продуктах питания.

Появление устойчивых рас вредителей и возбудителей заболеваний в результате применения в широких масштабах пестицидов, что привело к возникновению «порочного круга»: применение ядохимикатов является причиной возникновения устойчивости к ним, и требуется увеличение доз и/или разработка новых средств защиты растений, к которым снова приспосабливаются вредители и возбудители болезней сельскохозяйственных культур, и их численность снова возрастает.

Увеличение засоренности полей сорняками вследствие длительного применения гербицидов с узким спектром действия.

Снижение урожайности и повышение себестоимости продукции сельского хозяйства.

Экологическое сельское хозяйство позволяет не только избежать таких негативных последствий, но и восстановить нарушенные экосистемы. В экологическом сельском хозяйстве используют биологические методы повышения плодородия почвы и защиты растений, а также методы увеличения биоразнообразия, что способствует процессам самовосстановления экосистем.

Социальные проблемы деревни в нашей стране не менее серьезны, чем экологические. Очень неблагоприятна демографическая ситуация, так как молодежь уезжает в город, рождаемость очень низкая. Несмотря на высокий уровень безработицы, особенно скрытой, на селе мало квалифицированной рабочей силы. Зарплаты в этой отрасли экономики низкие, для создания собственного фермерского хозяйства нужны значительные финансовые средства.

Земельная реформа в Беларуси проведена не была. В 1999 г. был принят новый Земельный Кодекс, в соответствии с которым все земли сельскохозяйственного назначения являются государственной собственностью. Разрешена только частная собственность на земельный участок, занятый жилым строением (не более 0,15 га) и на приусадебный участок для ведения подсобного хозяйства до 1 га. Граждане имеют право арендовать до 2 га земли для ведения личного подсобного хозяйства и могут иметь в частной собственности участок до 1 га. Фермеры могут получить в пользование, но не в собственность, до 100 га земли. На 1 января 2004 г. площадь арендованных земель в Беларуси составила 357,3 тыс. га, или 1,7% от всей площади земель. На долю фермерских хозяйств приходится 98,9 тыс. га – 27,7% от площади арендованных земель, на долю граждан – 16,9 тыс. га (4,7%). Большая часть земель, арендуемых гражданами, используется для ведения личного подсобного хозяйства (13,9 тыс. га) (Занкисов, Савченко).

Государство не создает благоприятных условий для развития фермерских хозяйств. Закон «О крестьянском фермерском хозяйстве» был принят 18 февраля 1991 г., новая редакция – 19 июля 2005 г. Закон несовершенен и вызвал серьезную критику со стороны фермеров: не зафиксированы равные права фермеров с другими сельхозпроизводителями, не предусмотрено право частной собственности на землю, не определен механизм выделения земли. Не оговорена возможность создания кооперативов, ассоциаций фермеров.

В соответствии с Указом Президента № 193 от 1 апреля 1998 года фермеры обязаны заключать соглашения с местными органами власти, в которых они должны оговорить условия землепользования, структуру производства, виды и объемы товаров и производственных ресурсов, которые будут произведены и приобретены. Проект этого соглашения подготавливается органами власти. Такая практика создает трудности в работе фермера. Не все фермеры заключают такие договоры, но в таком случае они не могут рассчитывать на финансовую поддержку.

По оценкам, фермеры получают от государства в 7-10 раз меньшую поддержку по сравнению с другими сельскохозяйственными предприятиями (Сафонова, Филиппенко), Государственная программа поддержки фермерских хозяйств практически сворачивается. Большинство фермеров, прекративших свою деятельность, сделали это по причине недостатка финансирования. Кредиты для фермеров предоставляют под 12% годовых, но с учетом скрытых оплат (страховка кредита, % на подорожание) получается в результате 20-30%.

По оценкам экспертов Всемирного банка, современная макроэкономическая политика в Беларуси не благоприятна для развития эффективного сельского хозяйства. Сельскохозяйственные рынки находятся под контролем государства, а также местных органов власти. Ценовое регулирование сочетается с административными ограничениями (лицензирование и т.п.).

Налогообложение в целом не способствует развитию агропроизводства, хотя сельскохозяйственные производители имеют налоговые льготы. В то же время сельское хозяйство облагается косвенными налогами при помощи механизма ценового регулирования. Вследствие существующей политики цен доходы производителей ограничены 2% в месяц, в то время как издержки не ограничены. Министерство сельского хозяйства и продовольствия и облисполкомы устанавливают предельные цены на сельскохозяйственную продукцию. Экспорт продуктов питания монополизирован государством.

Информационно-статистическая отчетность не обеспечивает проведение глубокого экономического анализа, достоверность статистических данных вызывает сомнения экспертов, в частности, Всемирного банка.

Несмотря на то, что в целом парадигма природопользования в нашей стране остается прежней, наблюдается изменения, хотя и незначительные, в сторону большей «экологизации» сельскохозяйственного производства.

Развитие органического земледелия в Беларуси сдерживается отсутствием нормативно-правовой базы, недостаточной поддержкой со стороны государственных органов, управляющих аграрной отраслью, низкой информированностью потребителей и потенциальных производителей и т.п. Факторы, сдерживающие развитие органического сельского хозяйства в Беларуси, не в последнюю очередь связаны с предубеждениями и «мифами», вызваны недостатком информации или ложной информацией. Существуют предубеждения как у специалистов, так и среди широкой общественности:

1. В Беларуси нет чистых земель, подходящих для ведения органического сельского хозяйства. – Факты говорят о том, что уровень применения минеральных удобрений и пестицидов ниже, чем в странах западной Европы. В Голландии, Дании, Бельгии, Германии на гектар пашни вносят 400-600 кг действующего вещества минеральных удобрений, в Беларуси этот показатель не превышал 280 кг (Тарасенко). В 2006 г. было внесено в среднем 185 кг/га минеральных удобрений. В 1990-х годах на многих земельных участках пестициды вообще не применялись. Это привело к уменьшению воздействия на окружающую среду со стороны сельского хозяйства. Кроме того, почва, как любая живая система, обладает способностью к самовосстановлению, и существуют методики, позволяющие ускорить этот процесс и сократить переходный период.Поэтому можно предположить, что на территории нашей страны есть сельскохозяйственные земли, пригодные для ведения органического сельского хозяйства сейчас или после переходного периода самовосстановления почвы.

2. Органическое сельское хозяйство – это привилегия богатых: с одной стороны, необходимы большие инвестиции, с другой – цены на органическую продукцию так высоки, что покупать её могут позволить себе только очень обеспеченные люди. – По статистике, в странах Европы экологическая продукция дороже обычной на 20-100%. Однако есть много примеров, когда себестоимость органической продукции равна или ниже себестоимости обычной, и в процессе развития органического хозяйства, по мере восстановления экосистемы, затраты снижаются. Во многом высокая цена – следствие превышения спроса на экологически чистую продукцию над предложением. По данным Швейцарского исследовательского института органического сельского хозяйства, органическое сельское хозяйство экономически эффективнее интенсивного в среднем на 50%, за счет ликвидации потерь сельскохозяйственной продукции при замкнутом цикле производства, высвобождения огромных объемов природных резервов. Если оглянуться в прошлое, мы увидим, что с начала возделывания земли древними людьми до конца XIX века все агропроизводство обходилось без минеральных удобрений и пестицидов, и все могли это себе позволить.

3. Урожайность в органическом сельском хозяйстве низкая, невозможно будет прокормить людей. – В Омской области России еще в 80-е гг. 16 хозяйств отказались от применения пестицидов, и урожайность зерновых оказался выше, чем в среднем по области при более низкой себестоимости. На органической ферме (США, 30 км от г. Спокана, штат Вашингтон) урожайность озимой пшеницы в среднем за 5 лет (45 ц/га) практически не отличалась от урожайности на соседних фермах, где применяли пестициды и минеральные удобрения (49 и 39,9 ц/га соответственно). При этом на органической ферме содержимое гумуса в почве было выше, и значительно меньше развивалась эрозия (Сологуб). С другой стороны, сегодня реальная урожайность на большинстве белорусских полей, возделываемых по интенсивной технологии, минимальна и продолжает снижаться.

4. Органическое сельское хозяйство – реализация лозунга «Назад, в пещеры!», оно отрицает научный и технический прогресс. Альтернативное земледелие не означает возвращение к старой экстенсивной технологии, хотя и не исключает использования отдельных ее элементов. Органическое сельское хозяйство пользуется новейшими научными и техническими разработками, соединяя их с традиционными знаниями, которые накапливались и проверялись на практике столетиями и тысячелетиями.

Лана Семенас

— Идею конкурса нам подсказал один из фермеров, — рассказывает сокоординатор рабочей группы, кандидат сельскохозяйственных наук Лана Семенас. — Он логично рассудил, что если он сам будет убеждать покупателей в том, что его продукция лучше “химической”, многие могут и не поверить. Поэтому решили провести конкурс и дать возможность победителям использовать наш знак “Сельское хозяйство в гармонии с Природой”. И тем самым поддержать стремление людей работать на земле так, чтобы сохранять и здоровье людей, и здоровье природы.

На протяжении года экспертная комиссия выезжала к участникам, чтобы оценивать хозяйства по определенным критериям: отказ от использования синтетических минеральных удобрений, пестицидов, генетических модифицированных организмов. Эти критерии были разработаны на основе принципов, принятых в европейской практике, при участии консультанта сертифицирующей фирмы Grunstempel — Okoprufstelle e.V. (Германия) Норы Петцольд. Однако, как пояснили координаторы, требования критериев этого конкурса не полностью соответствуют термину “органический”, потому что в нашей стране органическое сельское хозяйство только начинает развиваться. В дальнейшем они станут более строгими.

— Производимая нами экологическая продукция пользуется спросом, — утверждает один из победителей конкурса Юрий Шпилевский, представитель крестьянского фермерского хозяйства “Полная чаша” Брагинского района Гомельской области. — Люди охотно покупают мясо и молоко, потому как знают, что мы не используем синтетические добавки и гормоны при выращивании животных.

Эти слова подтверждают и исследования, проведенные центром системных бизнес-технологий “SATIO” по заказу “Экодома”. Выяснилось, что 95,4 процента горожан хотят покупать органические продукты, больше половины — 55,8 процента — готовы даже переплачивать за “экологичность”. Юрий Шпилевский также рассказал, что методы “органического хозяйствования” помогают выращивать на загрязненных Чернобылем землях чистую продукцию, производить “чистое” мясо и молоко. Фермер привел пример: “Однажды специально купил молоко в Минске, привез домой и сдал как свое в лабораторию для проверки на содержание в нем радионуклидов. Оказалось, что минское молоко содержит 0,98 Беккерелей, в то время как наше — 0,48”.

— Нельзя упустить ни минуты — у природы все расписано, — делится впечатлениями представитель агроэкотуристического хозяйства “Сялянская сядзіба” Светлана Андрухович, победитель конкурса. — Ты постоянно в работе, что-то ищешь, пробуешь. У нас небольшой участок — всего 25 соток. Когда мы получили его, года два назад, земля была плохого качества, сильно засорена сорняками. Пришлось много работать и, признаюсь, сначала работали по-разному. Немного позже познакомились с общественным объединением “Экодом” и стали на практике использовать принципы органического земледелия. В частности, истребили сорняки при помощи редьки масличной и других нехитрых методов. Потом создали водоем, который привлек на участок пчел. Вот так постепенно начал налаживаться “природный круговорот”. Но всего, понятное дело, мы не знаем и не умеем, поэтому хочется учиться, совершенствовать свои знания в этой области.

Еще одним победителем конкурса стал Олег Адамчук, который ведет личное хозяйство в Брестском районе. “Я работаю юристом, а сельское хозяйство для меня — хобби и в какой-то степени приработок, — рассказал Олег Иванович. — Основная культура, которую я выращиваю, — арбузы. Хочу отметить, что и климат, и почвы позволяют выращивать у нас органически чистые арбузы, без использования синтетических веществ и минеральных удобрений. Чем я, собственно говоря, и занимаюсь. В планах — разбить виноградный питомник. Вот только места не хватает на все”.

Кроме Юрия Шпилевского, Светланы Андрухович и Олега Адамчука победителями стали Александр Зелюткин — представитель экопоселения “Росы” Воложинского района Минской области, Сергей Лученок — глава фермерского хозяйства Смолевичского района Минской области, Ольга Щиглинская — представитель приусадебного хозяйства поселка Сосны Минского района Минской области. Дипломы также присуждены Алле Войтехович за деятельность в области органического сельского хозяйства и Валентину Черепку, директору филиала “Подразделение по производству товаров и услуг “Надежда плюс”.

Победителям вручены дипломы общественного объединения “Экодом” и знак “Сельское хозяйство в гармонии с Природой”, действующий в течение 2008 и 2009 годов. Плюс специальные таблички, которые “органические” фермеры имеют право устанавливать рядом со своей продукцией при ее продаже.

Источник: Народная газета

Республиканская общественная ассоциация «ЗемЭко»

«ЗемЭко» («Земледелие экологическое») была создана на базе Гродненского государственного аграрного университета. Цель этой организации – координация деятельности в области экологического земледелия в Беларуси, она была ассоциированным членом IFOAM. Сейчас организация не существует.

Республиканское общественное объединение «Экодом»

«Экодом» уже с середины 90-х годов начало пропагандировать в Беларуси пермакультуру, включающую в себя подходы и методы экологического дизайна, земледелия и строительства. Главная цель пермакультуры – создать экосистему, построенную и функционирующую по принципам естественных экосистем. В «Экодоме» работает команда сертифицированных тренеров, которая с 2000 г. проводит семинары по пермакультуре в системе неформального образования. Были изданы книга Билла Моллисона  «Введение в пермакультуру» и брошюра «Чым ёсць пермакультура». «Экодом проводит семинары по органическому сельскому хозяйству, были проведены 2 круглых стола «Перспективы развития органического земледелия в Беларуси». В 2007 году были изданы брошюра «Севооборот в экологическом хозяйстве» и буклет.

Общественное объединение «Женщины за возрождение Нарочанского края»

«Женщины за возрождение Нарочанского края»выполняет проект «Развитие экологически чистого сельского хозяйства в Национальном парке «Нарочанский», который финансируется ПМГ/ГЭФ. Начата работа по созданию модели экологически чистой фермы на площади 30 га.

Проведен анализ почвы (общий и на содержание вредных химических элементов). Результаты исследований представлены в специальном отчете Минского областного проектно-изыскательского УП «Миноблагрохимизация».

Высажен плодовый сад на 1,6 га (яблони, груши, сливы, черная смородина), в 2007г. посеяны зерновые и зернобобовые культуры, картофель на площади 30 га по технологиям, соответствующим органическому земледелию; на 4 га проведена безотвальная обработка почвы. Собран хороший урожай. Работы ведутся с привлечением эксперта из Германии Роберта Лаака по проекту SES-SENIOR EXPERTEN SERVICE (немецкой службы старших экспертов), с участием которого были окончательно определены границы фермы, разработан севооборот, рассчитана потребность в семенах, проведен обучающий семинар 28.03.07 г. по теме «Принципы организации экологического с/х. Опыт Германии», в котором приняло участие 11 человек. Разрабатываются методические рекомендации в области органического сельского хозяйства и бизнес-план организации процесса на экологически чистой ферме. Проводятся обучающие семинары для фермеров.

Экалагічная сельская гаспадарка адрозніваецца ад інтэнсіўнай (або канвенцыянальнй) перш за ўсё цэласным падыходам. Сельская гаспадарка разглядаецца як экасістэма, якая існуе паводле законаў Прыроды і якой кіруюць у адпаведнасці з гэтымі законамі. Таму не выкарыстоўваюцца сінтэзаваныя мінеральныя ўгнаенні, ядахімікаты, максімальна захоўваецца здольнасць экасістэмы да самааднаўлення. Экалагічная сельская гаспадарка вырабляе высакаякасныя прадукты харчавання, у якіх няма астаткаў ядахімікатаў. Яны найболей карысныя для чалавека.

У адпаведнасці з азначэннем Міжнароднай арганізацыі ААН па харчаванні і сельскай гаспадарцы FAO, арганічнае земляробства – гэта “комплексная сістэма кіравання вытворчасцю, якая стымулюе і ўзмацняе дабрабыт аграрнай экасістэмы, што ўключае біялагічную разнастайнасць, біялагічныя цыклы і біялагічную актыўнасць глебы; гэта дасягаецца выкарыстаннем усіх магчымых агранамічных, біялагічных і механічных метадаў у супрацьлегласць ужыванню сінтэтычных матэрыялаў для выканання спецыфічных функцый усярэдзіне сістэм”.

Арганічная сельская гаспадарка развіваецца ва ўсім свеце, хутка растуць вытворчасць і продаж прадуктаў.

У розных краінах на розных мовах для пазначэння сельскагаспадарчай практыкі, якая адказвае прынцыпам экалагічнай сельскай гаспадаркі, выкарыстоўваюць наступныя тэрміны:

ангельская мова: organic

беларуская: агульнапрынятага тэрміна няма, арганічная (экалагiчная) сельская гаспадарка

вугорская: ökologiai

грэцкая: βιολογικò

дацкая: økologisk
іспанская: ecológico
італьянская: biologico

латышская: biologiska

літоўская: ekologiskas

нямецкая: ökologisch, biologisch

нідэрландская: biologisch

польская: rolnictwo ekologiczne

партугальская: biológico
руская: экологическое или органическое

славацкая: ekologicke

славенская: ekoloski

украінская: органічне

фінская: luonnonmukainen (прыроднае)

французская: biologique

чэшская: ekologicke

швецкая: ekologisk

эстонская: mahe або ökoloogiline.

Па стандарце Еўрасаюза, тэрміны “экалагічнае”, “біялагічнае” і “арганічнае” сельская гаспадарка з’яўляюцца практычна сінонімамі. IFOAM выкарыстае тэрмін “organic farming” або “organic agriculture”, у афіцыйных перакладах дакументаў гэтай арганізацыі на рускую мову ён перакладаецца як “арганічная сельская гаспадарка”. Аднак можа адбывацца блытаніна ў тэрмінах, як, напрыклад, у выпадку з экалагічным знакам і з экалагічнай сертыфікацыяй у Беларусі, якія не маюць адносіны да экалагічнай сельскай гаспадаркі.

Мы аддаем перавагу тэрміну “арганічны”, але на нашым сайце тэрміны “экалагічнае” і “арганічнае” сельская гаспадарка будуць ужывацца як сінонімы.

Існуюць розныя сістэмы земляробства, якія, па ісце, з’яўляюцца арганічнымі. Яны могуць разглядацца як сінонімы тэрмінаў “арганічная” або “экалагічная” сельская гаспадарка.

Біядынамічнае земляробства не толькі адмаўляецца ад ужывання сінтэтычных хімікатаў, але ўлічвае прыродныя працэсы, такія, як фазы месяца. Гэтая плынь заснавана на філасофскай сістэме Рудольфа Штайнера і практыкуецца ў шматлікіх краінах (напрыклад, Нямеччына, Грузія, Францыя, Аўстралія).

Пермакультура таксама надае вялікую ўвагу не толькі ўчастку, дзе гаспадарыць чалавек, але і навакольнай прыродзе. Заснавальнік пермакультуры Біл Моллісон заклікае вучыцца ў прыроды і ствараць штучныя аграэкасістэмы, падобныя на натуральныя.

У адпаведнасці з тэрміналогіяй Міжнароднай арганізацыі ААН па харчаванні і сельскай гаспадарцы FAO (Food and Agriculture Organization), арганічнае земляробства – гэта “комплексная сістэма кіравання вытворчасцю, якая стымулюе і ўзмацняе дабрабыт аграрнай экасістэмы, уключаючы біялагічную разнастайнасць, біялагічныя цыклы і біялагічную актыўнасць глебы, што дасягаецца выкарыстаннем усіх магчымых агранамічных, біялагічных і механічных метадаў у супрацьлегласць ужыванню сінтэтычных матэрыялаў для выканання спецыфічных функцый усярэдзіне сістэм”.

Паводле азначэння IFOAM (International Federation of Organic Agriculture Movements), арганічная сельская гаспадарка ўключае ўсе сельскагаспадарчыя сістэмы, якія прасоваюць экалагічна, сацыяльна і эканамічна накіраваная вытворчасць прадуктаў сілкавання і харчовых валокнаў. Паўторнае выкарыстанне пажыўных рэчываў і ўзмацненне натуральных працэсаў дапамагаюць падтрымліваць урадлівасць глебы і забяспечваюць паспяховую вытворчасць. Падтрымліваючы натуральныя здольнасці раслін, жывёл і ландшафтаў, яно накіраванае на аптымізацыю якасці ва ўсіх аспектаў сельскай гаспадаркі і навакольнага асяроддзя. Арганічная сельская гаспадарка рэзка скарачае выкарыстанне вонкавых рэсурсаў з дапамогай адмовы ад сінтэтычных угнаенняў і пестыцыдаў, генетычна мадыфікаваных арганізмаў і медыкаментаў. Шкоднікі і хваробы кантралююць з дапамогай натуральных спосабаў і рэчываў паводле як традыцыйнага, так і сучаснага навуковага ведання, падвышаючы і сельскагаспадарчую прадуктыўнасць, і ўстойлівасць да хвароб. Арганічная сельская гаспадарка адпавядае прынятым ва ўсім свеце прынцыпам, якія ўжываюцца ў мясцовых сацыяльна-эканамічных, кліматычных і культурных умовах. IFOAM надае вялікую ўвагу і падтрымлівае развіццё самападтрымалых сістэм на мясцовых і рэгіянальных узроўнях.

Асноўныя прынцыпы экалагічнай гаспадаркі, усталяваныя IFOAM (www.ifoam.org):

Прынцып экалогіі: Арганічная сельская гаспадарка павінна засноўвацца на прынцыпах існавання натуральных экалагічных сістэм і цыклаў, яна працуе, суіснуе з імі і падтрымліве іх.

Прынцып здароўя: Арганічная сельская гаспадарка павінна падтрымліваць і паляпшаць здароўе глебы, расліны, жывёлы, чалавека і планеты як адзінага і непадзельнага цэлага.

Прынцып клопату: Кіраванне арганічнай сельскай гаспадаркай павінна насіць папераджальны і адказны характар для абароны здароўя і дабрабыту цяперашніх і будучых пакаленняў і навакольнага асяроддзя.

Прынцып справядлівасці: Арганічная сельская гаспадарка павінна будавацца на адносінах, якія гарантуюць справядлівасць з улікам агульнага навакольнага асяроддзя і жыццёвых магчымасцяў.

Асноўныя стандарты для экалагічнай вытворчасці і перапрацоўкі былі зацверджаныя Генеральнай Асамблеяй IFOAM у Базелі, Швейцарыя, у верасні 2000 г.:

- Вырабляць прадукты харчавання высокай якасці ў дастатковым аб’ёме.

– Узаемадзейнічаць канструктыўным шляхам з прыроднымі сістэмамі і цыкламі.

- Улічваць сацыяльнае і экалагічнае ўздзеянне экалагічнай вытворчасці і сістэмы перапрацоўкі, якое павялічваецца.

- Падтрымліваць і пашыраць біялагічныя цыклы ў сістэме вядзення гаспадаркі і перапрацоўкі, уключаючы мікраарганізмы, зямную флору і фауну, расліны і жывёлы.

- Развіваць каштоўныя і ўстойлівыя водныя экасістэмы.

- Захоўваць і падвышаць урадлівасць глеб на доўгатэрміновай аснове.

- Захоўваць генетычную разнастайнасць вытворчых сістэм і іх асяроддзя, уключаючы ахову раслін, дзікіх птушак і жывёл.

- Падтрымліваць здаровае выкарыстанне і дбайную ахову вады, водных рэсурсаў і любога жыцця ў ёй.

- Наколькі можна шырока выкарыстоўваць рэсурсы, якія абнаўляюцца, ў арганізаваных вытворчых сістэмах на месцах.

- Дамагацца гарманічнай раўнавагі паміж вытворчасцю раслін і жывёлагадоўляй.

- Гарантаваць усім сельскагаспадарчым жывёлам умовы жыцця, якія улічваюць асноўныя аспекты іх прыроджаных паводзін.

- Звесці да мінімуму ўсе формы забруджвання навакольнага асяроддзя.

- Перапрацоўваць экалагічную прадукцыю за кошт выкарыстання рэсурсаў, якія абнаўляюцца.

- Вырабляць экалагічныя прадукты, якія цалкам разкладаюцца на біялагічным узроўні.

- Вырабляць высакаякасныя тэкстыльныя матэрыялы.

- Кожнаму, занятаму ў экалагічнай вытворчасці і перапрацоўцы, забяспечыць умовы жыцця, якія адказваюць асноўным запатрабаванням, і спрыяць адпаведнай ўзнагародзе і атрыманню задавальнення ад працы, уключаючы бяспечныя ўмовы працы.

- Працаваць у кірунку дасягнення цэласнага ланцужка экалагічнай вытворчасці, перапрацоўкі і размеркаванні, якая павінна быць як сацыяльна справядлівая, так і экалагічна адказная.

Шматгадовая практыка арганічнага земляробства паказала экалагічныя, эканамічныя і сацыяльныя ПЕРАВАГІ арганічнага земляробства, сярод якіх:

- павелічэнне незалежнасці вытворцы ад вонкавых крыніц фінансавання, паставак угнаенняў, ядахімікатаў, мінеральных угнаенняў і г.д.;

- памяншэнне энерга- і працавыдаткаў на адзінку прадукцыі;

- павелічэнне колькасці працоўных месцаў у сельскай мясцовасці, развіццё мясцовых рынкаў экалагічнай прадукцыі;

- высокія смакавыя і пажыўныя якасці прадукцыі, якая вырабляецца;

- мінімізацыя негатыўнага ўздзеяння на прыроду, у тым ліку памяншэнне забруджвання глебы, грунтавых і павярхоўных вод і атмасферы;

- павелічэнне біяразнастайнасці;

- больш этычныя і мэтазгодныя паводзіны чалавека ў экасістэме, часткай якой ён з’яўляецца, у прыватнасці, памяншэнне пакут сельскагаспадарчых жывёл.

]]> http://agracultura.org/be/about/aznaczenne.html/feed 0 http://agracultura.org/be/about/historyja.html http://agracultura.org/be/about/historyja.html#comments Tue, 11 Dec 2007 10:58:00 +0000 Agracultura http://agracultura.org/?p=4 Некаторыя факты з гісторыі экалагічнай сельскай гаспадаркі:

1924: Рудольф Штайнер (1861-1925) тэарэтычна абгрунтаваў і пачаў ажыццяўляць на практыцы ідэю біядынамічнай аграрнай дзейнасці, што стала пачаткам экалагічнай сельскай гаспадаркі. Яшчэ ў то час Р. Штайнер звярнуў увагу на прыкметнае пагаршэнне якасці сельскагаспадарчай прадукцыі. У 1924 гаду ў Кобервеце Штайнер упершыню прачытаў курс лекцый, дзе агучыў сваю тэорыю аб тым, што зямля – адзіны жывы арганізм, якому ўласцівыя ўсе функцыі: дыханне, сілкаванне, вылучэнне. Адпаведна яго тэорыі,  расліны, жывёлы і людзі разглядаюцца як сыстэма, якая функцыянуе суцэльна. Адмысловае разуменне тут атрымалі пустазеллі і так званыя жывёлы-шкоднікі, стаўленне да ўгнаення таксама насіла незвычайны для таго часу характар: па тэорыі, толькі кампост, зроблены з гною жывёл гаспадаркі, павінен быў служыць у якасці ўгнаення. Такім чынам, біядынамічная ферма разглядалася Р. Штайнером як самадастатковы, жывы арганізм.

30-40 гады: Ідэі Р. Штайнера развіваліся Г. Мюлерам у Швейцарыі, Э. Бэлфур і А. Ховардам у Вялікабрытаніі, М. Фукуока ў Японіі. Гэта быў першы этап экалагічнай сельскай гаспадаркі. З’яўляліся невялікія эксперыментальныя гаспадаркі, якія выраблялі экалагічныя прадукты ў асноўным для выкарыстання самімі ўладальнікамі, а не на продаж. Асноўнай задачай было практычна пацвердзіць тэарэтычныя пошукі і экалога-філасофскія канцэпцыі аб гарманізацыі ўзаемадзеяння чалавека і прыроды.

1958: Першае ў сучаснай гісторыі спланаванае знішчэнне асобнага віду жывёл. Камуністычная Партыя Кітая пачала кампанію па знішчэнні вераб’ёў, якія нібыта руйнавалі я. Ураджай наступнага года быў практычна цалкам загублены казуркамі, якіх раней знішчалі вераб’і.

1960-я гады: Пашырэнне кола краін і колькасці гаспадарак у экалагічным сектары, рост аб’ёму вытворчасці і падвышэнне ступені таварнасці экалагічных фермаў. Чыстую ежу ў гэтыя гады пачалі ўслаўляць хіпі. Яны адмаўліліся ад шмат чаго ў сучасным грамадстве, у тым ліку ад спакаваных у поліэтылен прадуктаў, паўфабрыкатаў.

1962: Харчовая і Сельскагаспадарчая арганізацыя ААН (ФАО) і Сусветная арганізацыя аховы здароўя (САЗ) сумесна ствараюць Камісію Кодэкса Алиментариуса (ККА) для выпрацоўкі агульных правіл і стандартаў бяспечнага сілкавання.

1962: Амерыканская даследніца Рэйчел Карсон апублікавала кнігу “Ціхая Вясна”, у якой упершыню было аргументавана даказаны негатыўны ўплыў пестыцыдаў, ДДТ і іншых хімікатаў, якія выкарыстоўваюцца ў сельскай гаспадарцы, на жывую прыроду. У гэтай кнізе прыводзяцца факты, якія сведчаць аб тым, што выкарыстанне хімікатаў ужо дасягнула катастрафічных памераў, што падобныя яды наносяць шкоду і жывёлам, і здароўю чалавека. У сваёй кнізе Р. Карсон упершыню давяла, што распыленне ДДТ прыводзіць да згубы пявучых птушак.

1964: Пачатак сусветнага руху “кансервацыяналістаў”. Актывісты гэтага руху скуплялі ўчасткі зямлі і стваралі на іх запаведнікі дзікай прыроды. Да 1999 году яны валодалі ўжо 100 млн. акраў зямлі ў розных кутках планеты.

1967: Пачалася першая сусветная кампанія па забароне неаторых хімікатаў. Амерыканскі біёлаг Дэніс Палестын заснаваў фонд дужання з самым папулярным пестыцыдам – ДДТ.  У 1969 адміністрацыя ЗША абвясціла забарону выкарыстання ДДТ.

1970-я гады: Пачынаецца шырокі попыт на экалагічныя прадукты. Паўсюдна адчыняліся крамы экалагічных прадуктаў і экалагічнай касметыкі.

1974: У ЗША упершыню ў свеце пачаліся сталыя праверкі пітнай вады на ўтрыманне пестыцыдаў.

1977: Упершыню ў гісторыі насельніцтва адной з краін ахвяравала каханай стравай дзеля захавання навакольнага асяроддзя. Францыя часова забараніла адлоў жаб, папуляцыя якіх апынулася пад пагрозай знішчэння.

Канец 1980-х: Буйная амерыканская карпарацыя – вытворца хімікатаў – Monsanto стварыла першы мадыфікаваны памідор (ГМА).

У 1992 годзе ў Рыа-дэ-Жанэйра на канферэнцыі ААН па навакольным асяроддзі і развіццю была прынятая канцэпцыя “устойлівага развіцця”, якая была рэкамендаваная ўсім краінам як агульная стратэгія пераадолення экалагічнага крызісу. У аснову пакладзеная ідэя ўзгодненага кіравання ўзаемазлучанымі сферамі: эканомікай, экалогіяй і сацыяльнай сферай. Было прынята наступнае азначэнне ўстойлівага развіцця: гэта развіццё грамадства, якое задавальняе яго надзённыя патрэбы без нанясення шкоды задавальненню запатрабаванняў будучых пакаленняў. Аднак, гэтае азначэнне не канчатковае, паколькі паняцце “устойлівае развіццё” стала ўдакладняецца.

1990-я гады: Пачатак дзяржаўнай падтрымкі і рэгулявання экалагічнай сельскай гаспадаркі, пашырэнне міжнароднага гандлю бія- (эка-)таварамі. Расце попыт ў краінах Заходняй Еўропы, Паўночнай Амерыкі і Азіі. У гэты перыяд актыўна ствараюцца нацыянальныя і міжнародныя арганізацыі спажыўцоў экалагічных прадуктаў, узмацняецца іх інфармацыйная і асветніцкая функцыя, што непасрэдна ўплывае на фармаванне ўстойлівых спажывецкіх пераваг гэтай групы тавараў. Адначасова звязы спажыўцоў бія-тавараў сумесна з экалагічнымі арганізацыямі пачынаюць актыўнае дужанне супраць паставак на рынак генетычна мадыфікаваных сельскагаспадарчых прадуктаў.

Да сярэдзіны 1990-х гадоў: вытворчасць ГМП паставілі на струмень, і трансгенныя бульба, памідоры, соя, кукуруза, тытунь пачалі экспартавацца з Амерыкі ў Еўропу. У 1995 году трансгення прадукты былі прададзеныя на 75 млн. долараў.

Сярэдзіна 1990-х: З’явіліся першыя паведамленні аб магчымых пабочных эфектах ужывання ГМ-прадуктаў у чыстым выглядзе або ў якасці дадаткаў.

У другой палове 1990-х найболей распаўсюджанымі сталі навукова распрацаваныя стандарты на харчовыя экалагічныя прадукты, выпрацаваныя няўрадавай Міжнароднай федэрацыяй арганічных сельскагаспадарчых арганізацый (IFOAM, Internatiional Fedaration of Organic agriculture movement). На нормы і правілы гэтай арганізацыі, якая налічвае каля 650 калектыўных чальцоў у больш за 100 краінах, арыентуюцца аграпрамысловыя і гандлёвыя фірмы.

1996: Пачаўся фенаменальны выбух попыту на экалагічныя прадукты, выгадаваныя без выкарыстання пестыцыдаў і антыбіётыкаў. Падвышэнне попыту на бія-прадукты супала з пашырэннем хвароб сярод гадаваных жыфёл і з хваляваннямі грамадскасці з нагоды з’яўлення генетычна змененых прадуктаў. Па дадзеных супермаркетаў, спажыванне экалагічных прадуктаў хутка стала звычкай, што змушала тэрмінова шукаць пастаўшчыкоў экалагічнай прадукцыі.

1998: Апытанне 400 найвядомых сусветных адмыслоўцаў у галінах батанікі, заалогіі, біялогіі, экалогіі паказаў: 70% з іх лічаць, што цяпер ідзе відавочны працэс вымірання жывых істот, і пятая частка гатункаў жывых істот перастане існаваць на працягу бліжэйшых 30-ти гадоў.

Чэрвень 1999 г.: Міжурадавая Камісія Кодэкса Алиментариуса ў супрацоўніцтве з IFOAM прыняла “Асноўныя кіравальныя прынцыпы вытворчасці, перапрацоўкі, маркіроўкі і гандлю экалагічнымі прадуктамі сілкавання”. Мэтай дадзенага дакумента з’явілася азначэнне асноўных кірункаў развіцця дзяржаўнага рэгулявання рынкаў экалагічных прадуктаў на нацыянальным узроўні для стварэння ўмоў па гарманізацыі міжнароднага гандлю і для абароны інтэрасаў спажыўцоў.

У гэтым жа годзе ККА зацвердзіла азначэнне: “экалагічная сельская гаспадарка – гэта сістэма кіравання вытворчасцю, якая стымулюе і ўзмацняе здароўе аграрнай экасістэмы, уключаючы біялагічную разнастайнасць, біялагічныя цыклы і біялагічную актыўнасць глебы, што дасягаецца выкарыстаннем па магчымасці агранамічных, біялагічных і механічных метадаў у процівагу ўжыванню сінтэтычных матэрыялаў”.

1999: Сем краін Еўрасаюза наклалі забарону на выкарыстанне і продаж трансгеннай прадукцыі. Але ЗША, асноўны пастаўшчык ГМ-тэхналогій, пагражалі Еўропе гандлёвымі санкцыямі, і ў 2003 годзе Еўрапарламент адмяніў забарону, аднак абавязаў маркіраваць тавары, у складзе якіх ёсць хоць бы 0,9% ГМИ. Пры гэтым у кожнай краіны ЕС засталося права ўводзіць забарону на той або іншы трансгенны прадукт.

2001: Міжнародная супольнасць забараніла выкарыстанне 12 хімікатаў, якія разбуральна дзейнічаюць на навакольнае асяроддзе.

Пачынаючы з 2007 г. ў краінах ЕС прадугледжана значнае абмежаванне ўтрымання хімічных прэпаратаў у асяроддзі пасялення чалавека (сістэма REACH). Еўрапейскі Звяз стымулюе і, у значнай ступені, фінансуе пераход да больш бяспечных сістэм. Інтэграваная сістэма абароны раслін (integrated control, integrated program) прадугледжвае ўжыванне ўсіх сродкаў рэгулявання колькасці шкодніка з пераважным выкарыстаннем натуральных метадаў кантролю.

У цяперашні час такая сістэма ўключае ў сябе сацыяльныя, прыродаахоўныя і іншыя аспекты і часта мянуецца рацыянальным кіраваннем колькасцю шкодніка (integrated pest management, IPM) Пры гэтым неабходнасць паніжэння колькасці шкодніка ніжэй эканамічнага парога шкоднаснасці неабходна супастаўляць з магчымымі экалагічнымі і эканамічнымі наступствамі. Фінляндыя плануе перайсці да IPM ужо ў 2007 гаду, Галандыя – да 2010і г.д.

IFOAM распрацаваў наступныя правілы экалагічнай вытворчасці:

- Працаваць як мага больш у межах замкнёнай сістэмы і прыцягваць мясцовыя рэсурсы.

- Арганічная сельская гаспадарка адмаўляецца, наколькі гэта магчыма, ад закупу ўгнаенняў і кормаў. У экалагічнай сельскай гаспадарцы арганічныя ўгнаенні купляюцца вельмі рэдка, ў выпадку крайняй неабходнасці. Атрымоўванае арганічнае ўгнаенне ад жывёлагадоўлі з’яўляецца асновай для падвышэння ўрадлівасці глебы і забеспячэнні раслін пажыўнымі рэчывамі.

- Угнаенне глебы азотам ажыццяўляецца пасродкам апрацоўкі раслін сямейства бабовых (20-33% бабовых як асноўнай культуры). Дзякуючы актывізацыі глебавых працэсаў падвышаецца даступнасць азоту і іншых неабходных мінеральных элементаў у глебе.

- Ідэя замкнёнага цыклу ў гаспадарцы з’яўляецца як экалагічным, так і эканамічным прынцыпам. Эканомія выдаткаў дзякуючы скарачэнню закупаў сродкаў вытворчасці прыкметна адлюстроўваецца на эканоміцы экалагічных прадпрыемстваў.

- Падтрымліваць доўгачасовую ўрадлівасць глебы.

- Вырабляць дабраякасныя прадукты сілкавання з высокім утрыманнем пажыўных рэчываў.

- Звесці да мінімуму выкарыстанне энергіі выкапнёвага паліва ў сельскагаспадарчай практыцы.

- Забяспечыць сельскагаспадарчым жывёлам умовы жыцця, якія адпавядаюць іх фізіялагічным запатрабаванням, а таксама экалагічным і гуманітарным прынцыпам.

- Ужываць і распрацоўваць адпаведную тэхналогію, заснаваную на разуменні біялагічных сістэм.

АСНОЎНЫЯ СТАНДАРТЫ ДЛЯ ЭКАЛАГІЧНАЙ ВЫТВОРЧАСЦІ І ПЕРАПРАЦОЎКІ

Стандарты IFOAM, пакладзеныя ў аснову стандартаў Еўрапейскага Звяза (ЕЭС № 2092/91). Зацверджаныя Генеральнай Асамблеяй IFOAM у Базелі, Швейцарыя, верасень 2000 г.

Экалагічная вытворчасць і перапрацоўка маюць сваёй асновай вызначаныя прынцыпы і ідэі. Усе яны вельмі важныя і пералічаныя далей не абавязкова ў залежнасці ад іх значэння.

• Вырабляць прадукты харчавання высокай якасці ў дастатковым аб’ёме.
• Узаемадзейнічаць канструктыўным шляхам з прыроднымі сістэмамі і цыкламі.
• Улічваць сацыяльнае і экалагічнае ўздзеянне экалагічнай вытворчасці і сістэмы перапрацоўкі, якія стала павялічваюцца.
• Падтрымліваць і пашыраць біялагічныя цыклы ў сістэме вядзення гаспадаркі і перапрацоўкі, якія уключаюць у сабе мікраарганізмы, зямную флору і фауну, расліны і жывёл.
• Развіваць каштоўныя і ўстойлівыя водныя экасістэмы.
• Захоўваць і падвышаць урадлівасць глеб на доўгатэрміновай аснове.
• Захоўваць генетычную разнастайнасць вытворчых сістэм і іх асяроддзя, уключаючы абарону раслін, дзікіх птушак і жывёл.
• Падтрымліваць здаровае выкарыстанне і дбайную ахову вады, водных рэсурсаў і любога жыцця ў ёй.
• Наколькі можна, шырока выкарыстоўваць рэсурсы, якія абнаўляюцца, ў арганізаваных вытворчых сістэмах на месцах.
• Дамагацца гарманічнай раўнавагі паміж раслінаводствам і жывёлагадоўляй.
• Гарантаваць усім сельскагаспадарчым жывёлам умовы жыцця, якія адпаведна улічваюць асноўныя аспекты іх прыроджаных паводзін.
• Звесці да мінімуму ўсе формы забруджвання навакольнага асяроддзя.
• Перапрацоўваць экалагічную прадукцыю пры выкарыстанні рэсурсаў, якія абнаўляюцца.
• Вырабляць экалагічныя прадукты, якія цалкам раскладаюцца на біялагічным узроўні.
• Вырабляць высакаякасныя тэкстыльныя матэрыялы.
• Кожнаму занятаму ў экалагічнай вытворчасці і перапрацоўцы забяспечыць умовы жыцця адпаведна асноўным запатрабаванням, і спрыяць адпаведнай узнагародзе і атрыманню задавальнення ад працы, уключаючы бяспечныя ўмовы працы.
• Працаваць у кірунку дасягнення цэласнага ланцужка экалагічнай вытворчасці, перапрацоўкі і размеркавання, які павінен быць сацыяльна справядлівы і экалагічна адказны.